Jarenlang vocht ze tegen de schulden, de stress en was ze bang voor iedere brief die op de deurmat viel. De gevolgen van de toeslagenaffaire zijn voor slachtoffer Aneta Ryba uit Blokker nog altijd voelbaar. Tegelijkertijd strijdt ze voor een betere toekomst. “Ik hoop op een onafhankelijk leven.”
Ze zucht nog maar eens. “Ik voelde mij geen burger meer”, zegt ze. “Het doet pijn om te voelen dat je steeds wordt gecontroleerd. Dat je niet wordt geloofd. En dat is wat er is gebeurd.”
Aneta Ryba komt in 2007 vanuit Polen naar Nederland. Voor een betere toekomst. Voor zichzelf en – later – voor haar kinderen. Na een moeizame jeugd in haar eigen land, vecht ze voor het geluk. Via omzwervingen belandt ze in Hoorn.
Dwangbevelen van 1.000 euro
Als ze haar dochter naar de kinderopvang brengt en daarvoor kinderopvangtoeslag aanvraagt, beginnen de problemen. Schulden bij de Belastingdienst en de bekende brieven met roze letters stapelen zich op. “Dwangbevelen van 1.000 euro en dat soort dingen.”
Ze heeft dan nog moeite met de taal en begrijpt amper wat er gebeurt. “Ik moest iedere maand 780 euro terugbetalen, want ze vonden dat ik geen recht had op kinderopvangtoeslag. Ze vroegen steeds meer formulieren, steeds meer bewijs. Maar ze hadden alles al. Ik kon niets meer laten zien.”
780 euro per maand betalen
Met de dwangbevelen lopen de extra kosten alleen maar op. “Maar ik wilde het zelf netjes oplossen. In 2014 werkte ik vier dagen in de week. Ik heb het 6 of 7 maanden volgehouden om die 780 euro te betalen. Ik ging zelf naar de Voedselbank en deed één keer in de week boodschappen. Ik was heel bang dat ze mijn kind zouden afpakken.”
Tekst gaat verder onder de foto
Een schuld van 12.000 euro wordt alleen maar meer. “In de avond huilde ik vaak, als ik alleen was. Ik wist niet meer wat ik moest doen. Het veroorzaakte veel stress en verdriet.”
Uiteindelijk weet ze haar schuld met veel pijn en moeite af te lossen. In oktober 2019 betaalt ze de laatste 480 euro. “Dat moment zal ik nooit vergeten. Pffff… dat was een opluchting. Maar ik bleef angstig, want ik was ook bang dat er altijd weer iets nieuws zou komen.” In totaal schat ze zo’n 20.000 euro te hebben betaald.
“In de avond huilde ik vaak, als ik alleen was”
Aneta Ryba – slachtoffer van de toeslagenaffaire
In datzelfde jaar maakt Nederland kennis met de term toeslagenaffaire. Het schandaal komt aan het licht. “Ik dacht gelijk: ‘dit gaat over mij!’ Want ergens wist ik wel dat ik niets verkeerd had gedaan. Het lag niet aan mij, maar aan de Belastingdienst. Ik heb al die jaren mijn best gedaan om te betalen wat ik eigenlijk niet hoefde te betalen.”
Via de gemeente Hoorn meldt ze zich als gedupeerde. Ze ontvangt een compensatie van 30.000 euro, de zogenaamde Catshuisregeling. Daarvan richt ze haar nieuwe woning in Blokker in. Ze maakt ook aanspraak op hulp van de gemeente, maar wil het zelf regelen. “Ik had het, dus ik regelde het zelf. Als ik iets nodig had, kon ik alsnog aankloppen, zo was de afspraak.”
‘Goed voor gedupeerden zorgen’
De beleidsmedewerkers van de gemeente Hoorn beoordelen wat er noodzakelijk is om het leven weer op te bouwen. Aneta stoot regelmatig haar neus – bijvoorbeeld bij het opstarten van een eigen bedrijf – en is kritisch op het beleid. “De gemeente wil het altijd op een goedkope manier oplossen. Terwijl de overheid heeft gezegd om goed voor de gedupeerden te zorgen.” De gemeente Hoorn zegt niet op de situatie van individuele gevallen in te kunnen gaan.
Wat de situatie van Aneta extra gecompliceerd maakt, is dat ze met haar kinderen en haar ex-partner onder één dak woont, met wie ze 2,5 jaar geleden brak. Omdat hij in tegenstelling tot Aneta een vast inkomen heeft, loopt ze veel toeslagen mis.
“Ik heb altijd naar anderen gekeken, maar ben mezelf verloren”
Aneta Ryba – slachtoffer van de toeslagenaffaire
Aneta: “Daar word ik voor gestraft, zo voelt het. Ik ben afhankelijk. Van mijn ex en van de gemeente. Ik heb altijd naar anderen gekeken, maar ben mezelf verloren. Er was zo lang ellende met de belasting, gemeente en advocaten. Dat kost veel tijd en brengt veel stress met zich mee. Ik ga nu regelmatig naar een psychotherapeut, want door de spanningen zat alles vast.”
Blik op de toekomst
En toch, toch richt ze de blik op de toekomst. Ze wil een carrière opbouwen als lifestylecoach en fotografe. Ook organiseert ze workshops voor Poolse vrouwen. In het hoofdstuk over de toeslagenaffaire wordt ze vertegenwoordigd door de Hoornse advocaat Paul Deijkers, die in totaal 70 slachtoffers bijstaat.
Waar wil ze over vijf jaar staan? “Ik hoop op een leven waarin ik niet meer afhankelijk van anderen ben. Niet van mijn ex en niet van de gemeente. Dat ik gewoon eten kan kopen. Mijn grote wens is om andere mensen te helpen. Ik weet dat ik dat kan en geef niet op.”