Het aantal meldingen over mensen met ‘onbegrepen of verward gedrag’ in Noord-Holland is opnieuw flink gestegen. Dat blijkt uit recent gepubliceerde politiecijfers. Volgens politie en hulpverleners gaat het allang niet meer om een tijdelijke piek, maar legt dit het probleem bloot van een overbelast zorgsysteem, dat steeds meer druk legt op hulpverleners en politie.
Onbegrepen gedrag (ook wel verward gedrag genoemd) is vaak een signaal dat iemand door psychische problemen, verslaving, dementie, financiële of sociale tegenslagen de grip op het leven kwijt is en hulp nodig heeft.
Vorig jaar kreeg de politie Noord-Holland 15.302 meldingen binnen, tegenover 12.290 in 2024. Dat is een stijging van bijna 25 procent. “Inmiddels gaat ongeveer één op de vijf politie-uren naar situaties waarin de kern geen veiligheidsvraag is, maar een zorgvraag”, verklaart een woordvoerder.
Systeem onder druk
Volgens de politie is er al meer dan tien jaar sprake van een stijgende lijn in meldingen waarbij psychische of sociale problematiek een rol speelt. “Wanneer zorgcapaciteit onder druk staat, crisisopvang schaars is en ambulante begeleiding uitvalt, worden problemen vaker zichtbaar op straat en belanden ze uiteindelijk bij de politie.”
Bijvoorbeeld een paar weken geleden in Huizen, waar een man met een alcoholverslaving meerdere malen brand stichtte in zijn eigen woning. Hoewel hij zelf opgenomen wilde worden, is uithuisplaatsing volgens zijn begeleider niet zomaar mogelijk. “Er is geen plek”, zei hij. “Bovendien is de crisisopvang bedoeld voor mensen met psychiatrische problematiek en dat heeft hij niet.” Ook andere zorg zou lastig te regelen zijn.
Politie als vangnet
Agenten komen daardoor steeds vaker als eerste ter plaatse bij mensen die psychisch ontregeld zijn, kampen met een verslaving of begeleiding missen. In veel gevallen gaat het om crisisinterventie en het inschakelen van zorg. “Zolang zorg niet tijdig beschikbaar is, blijft de politie het vangnet. Dat is soms noodzakelijk, maar structureel ongewenst”, stelt de politie.
De toename betekent niet automatisch een stijging in het aantal mensen met onbegrepen gedrag. Herhaalde meldingen rond dezelfde personen, een lagere drempel om de politie te bellen en verbeterde registratie spelen ook een rol. Over de Spaarndammer die vorige week door een buurman in zijn been werd geschoten, zou de buurt minstens honderd meldingen hebben gedaan. “De stijging zegt vooral iets over de druk op het systeem”, aldus de politie.
Regionale verschillen, dit jaar springt West-Friesland eruit, zijn volgens de politie niet eenduidig te verklaren. “Het verschilt ieder jaar en hangt samen met de beschikbaarheid van crisiszorg en opvangplekken, sociaaleconomische druk, vergrijzing, eenzaamheid en de meldingsbereidheid.”
Om mensen met onbegrepen gedrag beter te bereiken, zetten gemeenten steeds vaker zogenoemde bemoeizorg in. Zoals in Stede Broec, waar wijkteammedewerkers Petra en Caby op de fiets bij mensen langsgaan om ongevraagd hulp te bieden. “Het doel is om mensen te bereiken die zelf geen hulp zoeken. We ontvangen meldingen uit allerlei hoeken, van buren en familieleden tot woningcorporaties en huisartsen”, zegt Petra. “Vaak zijn het meldingen over mensen die nog nergens in beeld zijn.”
‘Grip op leven verloren’
Volgens de wijkteammedewerkers komt het zelden voor dat situaties van de ene op de andere dag escaleren. “Het zijn vaker mensen die langzaam de grip op hun leven zijn verloren, dan zware psychiatrische gevallen”, legt Caby uit.
Soms beginnen de problemen met iets praktisch: achterstallige rekeningen, een kapotte pinpas of laptop, een router die vervangen moet worden. In veel van de gevallen is er ook geen sociaal vangnet. “Je ziet dat isolatie vaak een rol speelt. Mensen raken een baan kwijt, verliezen iemand of krijgen te maken met financiële problemen en durven geen hulp te vragen. Dat kan jarenlang doorgaan voordat iemand wordt gezien.”
Ook in de dorpen van West-Friesland, waar vaker sprake is van sociale controle, blijven problemen soms lang verborgen. “Veel gebeurt achter gesloten deuren”, verklaart Petra. “Pas als tuinen ernstig verwaarloosd raken of iemand veel overlast in de buurt veroorzaakt, komt er een melding.”
‘Zorg hoort bij de zorg’
Terwijl het nieuwe kabinet jaarlijks flink wil investeren in de politie voor meer veiligheid op straat, wordt er in het nieuwe regeerakkoord opnieuw met honderden miljoenen bespaard op de zorg.
“Dat politiemensen steeds vaker worden belast met problematiek die niet via handhaving of strafrecht kan worden opgelost, heeft impact op inwoners én op onze inzetbaarheid. Dit is geen tijdelijk probleem, maar een systeemvraagstuk. De politie is er voor veiligheid; zorg hoort bij de zorg.”