In nog geen maand tijd gingen er twee stolpboerderijen in vlammen op in Wervershoof en Heerhugowaard. Deze piramidevormige, historische bouwwerken komen vrijwel uitsluitend in Noord-Holland voor en zijn erg gevoelig voor brand. Sterker nog: ieder jaar worden er gemiddeld vijf door brand vernietigd. 

De stolpboerderijen liggen door het Noord-Hollandse landschap verspreid. In deze bouwwerken woonden vroeger veelal boeren en zijn familie, maar werd ook vee en hooi in bewaard. 

Het aantal stolpboerderijen neemt in rap tempo af. In 1950 waren er 10.000, maar nu zijn er nog 5.400 historische stolpen over. “Dat lijkt veel, maar voor een provincie is dat heel weinig”, vertelt Anna Groentjes, agrarisch erfgoed adviseur van MOOI Noord-Holland. “Het is toch een karakteristieke beeldbepaler.”

Brand is één van de grote oorzaken van deze afname. “We verliezen zo’n vijftien stolpen per jaar, waarvan ongeveer vijf aan brand.” Zeker de oudere stolpen zijn er gevoelig voor. Als de brand in het rieten dak komt, kan het vuur namelijk razendsnel door de constructie heen gaan. “Daarbij is het zo’n lichte constructie, waardoor het ‘zo’ weg is”, vertelt Groentjes terwijl ze in haar vingers knipt. 

Brand in het achterhoofd

Branden zoals in Wervershoof en Heerhugowaard ziet Groentjes met lede ogen aan. “Het is verschrikkelijk voor de bewoners, maar het is ook zo’n identiteitsdrager voor zulke dorpen en die ben je nu gewoon kwijt.”

“Ik ben echt een stolpengekkie”, verklaart ze met een brede glimlach. Naast haar werk als adviseur is ze ook lid van het platform Red de Stolp. Dat is een samenwerkingsverband dat zich inzet om zoveel mogelijk stolpboerderijen in kaart te brengen en te bewaren.

“Ik ken mensen die tijdens oud en nieuw met een emmer water naast hun bed slapen”

Anna Groentjes – agrarisch erfgoed adviseur MOOI Noord-Holland

Ze is zelf geboren in een stolpboerderij en koestert warme herinneringen aan vroeger. “We hebben weleens een brandje gehad. Iets te enthousiast pannenkoeken gebakken. Mijn moeder was er gelukkig snel bij door een emmer water tegen de muur te gooien en alle pannen van de muur te trekken.” 

Advies voor bewoners

Brand blijft volgens Groentjes bij elke stolpboerderij-bewoner in het achterhoofd zitten. “Ik ken mensen die met oud en nieuw met een emmer water naast hun bed slapen. Met vuurwerk is het gewoon doodeng.”

Een ongeluk zit in een klein hoekje. Naast veiligheidsmaatregelen als bijvoorbeeld bliksemafleiders, een sprinklerinstallatie en brandvertragend materiaal in het rieten dak, is Groentjes’ belangrijkste advies voor bewoners om oplettend te zijn. 

“Als je bijvoorbeeld bezig bent met een brander voor onkruid in de tuin of een handdoek over een kacheltje leggen, dan ben je wel gevaarlijk bezig.”

‘Hap uit het dak’

Mocht er dan toch brand ontstaan, moet de brandweer snel actie ondernemen. “De stappen die genomen moeten worden zijn heel rigoureus. Gelijk opschalen, een hoogwerker erbij en een hap uit het dak nemen om te voorkomen dat de brand verspreidt”, schetst ze. “Maar soms lukt dat niet en gaat het zo snel dat het niet bij te benen valt.”