Op 4 juli 1976, precies vijftig jaar geleden, bevonden mevrouw Grosthuizen (toen nog eventjes met haar eigen naam) en ik ons in de VS en hadden in de twee weken daarvoor uitgebreid kennisgenomen van het feit dat de VS precies twee eeuwen eerder waren opgericht middels de Declaration of Independence. Dat is niet zonder slag of stoot gebeurd, want de Engelsen meenden in die tijd dat dit gebied gewoon een onderdeel uitmaakte van het Verenigd Koninkrijk.
Om de zaak goed te besturen is ook gebruikgemaakt van beginselen die tijdens de Franse Revolutie zijn bedacht en die een democratie beoogden, waarin de mensen in het land allemaal een gelijke stem zouden hebben om de grote bazen van het land aan te stellen. Er werd een democratie opgebouwd en over het algemeen ging de doorsnee Amerikaan van 1976, Democraat of Republikein, ervan uit dat het Amerikaanse model van democratisch bestuur wereldwijde navolging zou mogen verdienen. Er was een trias politica die werkte. Scheiding der machten: wetgevend, uitvoerend en rechtsprekend.
Bicentennial heette toen dat historische feest, dat overal werd gevierd en waarbij in elke stad uitgebreid werd uitgelegd hoe het nu precies zo gekomen was. Het was voor de aanstaande mevrouw Grosthuizen en voor mij een zeer leerzame reis. Het fraaie beeld van een voorbeeldige democratie liep echter in de loop der jaren flink wat krassen op door berichten over uitwassen van pure machtspolitiek of beïnvloeding van regeringsbesluiten door economische machtsblokken. Het feit dat presidentverkiezingen honderden miljoenen kostende operaties waren en dat het aanstellen van belangrijke openbare functionarissen, zoals bijvoorbeeld opperrechters, doorgaans politiek gekleurd geschiedde, deed de glans van de Amerikaanse democratie geen goed.
Nu, op 4 juli 2026, bestaan de VS precies 250 jaar en nooit eerder heeft de indertijd opgerichte democratie er zo beroerd uitgezien. Donald Trump, de 47ste president, heeft in de nog geen twee jaar dat hij aan de macht is, de kostbare trias politica grotendeels kapotgetrapt. Hij tracht in zijn eentje de drie machten te vertegenwoordigen en wee degenen die hem daarbij willen tegenwerken. In hetzelfde jaar dat hij zelf meende de allerbest denkbare kandidaat te zijn voor de Nobelprijs voor de Vrede, startte hij een oorlog waarvan hij meende dat die een hoop voordelen zou opleveren. We mogen lezen dat geen enkele president ooit in twee jaar tijd ruim twee miljard voor zichzelf en zijn familie bij elkaar harkte.
Wanneer we ons geen zorgen hoefden te maken dat iets dergelijks onze eigen democratie kan overkomen, dan zou ik me beperken tot het maken van grappen over dat malle Amerika. Wij dienen echter te weten dat dezelfde ondemocratische gedachten ook in ons land al druk bezig zijn een vaste en groeiende plek te veroveren. Ook hier in Hoorn is dat het geval. Nog niet zo rabiaat op alle gebieden als Trump dat nu kan zijn, maar dat kan groeien. De achterbannen van Hoornse fracties roeren zich al enige tijd schaamteloos op de sociale media. Schaamteloos, want er wordt taal gebruikt om mensen en ideeën te beschrijven die er niet om liegt. Nu ben ik zelf ook al eens een deugneus genoemd, maar dat is eigenlijk een mooi compliment. De politici die een coalitie wisten te vormen, worden wat steviger benoemd en er zijn ook voorstellen langsgekomen over wat met deze mensen te doen.
Heel wat van deze reaguurders noemen zichzelf sympathisanten van Hart van Hoorn of Forum voor Democratie. Ik denk dat ik daaraan niet hoef te twijfelen. Waar ik wel benieuwd naar ben, is de schrik die de vertegenwoordigers van deze mensen in de raad nu voelen. Zullen zij de komende weken benutten om deze achterban uit te leggen hoe waardevol en kwetsbaar echte democratie is en dat hun goedbedoelde steun slechts de geloofwaardigheid van de negen raadsleden volledig onderuit haalt? Zullen zij pogingen doen hun achterban te confronteren met echte feiten en cijfers? Zullen zij hun achterban aansporen nu eens een tijdje de echte nieuwsberichten te volgen?
Stel je nou eens voor dat de twee genoemde fracties inderdaad vandaag al een poging gaan doen hun achterban te interesseren voor echte democratie, dan wordt 4 juli beslist ook een speciale dag voor Hoorn!