De officiële uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen is vandaag bekend gemaakt in alle zeven gemeenten van West-Friesland. Maar wat gebeurt er nu verder? Hoe komen de winnaars van de verkiezingen uiteindelijk in een coalitie met een college van burgemeester en wethouders terecht? En wat is daar eigenlijk allemaal voor nodig? De eerste stap: de grootste partijen stellen een verkenner aan.
De wet schrijft weinig voor over het formatieproces van nieuwe gemeenteraden en colleges. Wat voornamelijk vaststaat is dat de oude wethouders aftreden en de nieuwe gemeenteraad nieuwe wethouders aanstelt.
Op zoek naar samenwerking
Alleen de grootste partij zijn, is over het algemeen niet genoeg om te gaan besturen in de gemeente. De grootste partijen hebben zelden een meerderheid in de gemeenteraad dus zullen ze op zoek moeten naar andere partijen die met ze willen samenwerken. Om erachter te komen hoe iedere partij in de wedstrijd staat nemen de grootste het initiatief door een verkenner aan te stellen.
De verkenner gaat meestal onafhankelijk van de grootste partij in gesprek met alle partijen die in de raad komen te zitten. Om te kijken welke onderwerpen ze meenemen naar de onderhandelingstafel. Wat zijn de grote overeenkomsten en waar moet nog echt over onderhandeld worden? De verkenner doet verslag van deze gesprekken en maakt duidelijk wat de partijen meenemen naar de onderhandelingen.
Eva vertelt in het kort hoe het proces na de verkiezingen verloopt. Tekst gaat verder na video
Kern8 doet het zelf
Het is echter niet vanzelfsprekend dat de verkenner een onafhankelijk iemand is, in Opmeer doet de grootste partij Kern8 de verkennende gesprekken zelf. Dat is een opvallende keuze. De partij vertelt op hun Facebookpagina het volgende: “De opzet biedt ruimte voor een open en serieuze gedachtewisseling over inhoud, bestuurskracht en de mogelijkheden voor samenwerkingen.” Bijna alle partijen in Opmeer stemde in met deze vorm, alleen GroenLinks/PvdA wilde niet zonder onafhankelijke verkenner starten. Toch nemen ze nu deel aan deze vorm.
In Hoorn is de verkenner Tjapko Poppens ook gelijk de informateur en brengt hij een advies uit over het vormen van een werkbare en stabiele coalitie. Dat is niet altijd het geval; soms wordt er een nieuwe informateur aangesteld die de opdracht krijgt een coalitie te gaan vormen. Die leidt dan de onderhandelingen over een mogelijk coalitieakkoord.
Bij die onderhandelingen begint het zoeken naar compromissen waarbij partijen onderzoeken wat ze kunnen inleveren zodat ze kunnen samenwerken. En natuurlijk spreken ze af wat ze daar voor terugkrijgen. Wie mag welke wethouder gaan leveren, en welke verkiezingsbeloftes kunnen ze ook daadwerkelijk gaan uitvoeren?
Coalitieakkoord
Uit die onderhandelingen komt een coalitieakkoord waarin de nieuwe coalitiepartijen vastleggen wat de koers voor de komende vier jaar wordt. En welke opdrachten ze het college meegeven om uit te voeren. De gemeenteraad zelf is het hoogste orgaan in het gemeentelijk bestuur, de komende vier jaar controleren ze of het college de opdracht goed uitvoert.
Dit zijn de verkenners die zijn aangesteld in West-Friesland
Tjapko Poppens, Hoorn
Tjapko Poppens is de burgemeester van Amstelveen en is door Hart van Hoorn aangesteld. De informatieronde is van start gegaan met een duidingsdebat met de nieuwe raadsleden. Hoewel de nieuwe raad nog niet geïnstalleerd is, gingen ze afgelopen dinsdag met elkaar in debat over de uitslag. Vandaag voert Poppens de gesprekken en hij streeft ernaar om volgende week zijn advies klaar te hebben, laat de partij Hart van Hoorn weten.
Didier Oosterom, Koggenland
Didier Oosterom was Kabinetchef van de provincie Gelderland en is nu interim-gemeentesecretaris bij de Gemeente West Maas en Waal. VVD Koggenland fractievoorzitter Remco Linnekamp vertelt over hun motivatie “Onze wens was een verkenner die op zoek gaat naar de verbinding in de overeenkomsten, in plaats van iemand die de verschillen tussen de partijen uitlicht.”
Bas de Wit, Stede Broec
Bas de Wit is Provinciale Statenlid voor de VVD in Noord-Holland en tweede vicevoorzitter van de Provinciale Staten. De Wit is aangesteld door verkiezingswinnaar Rechts Stede Broec en heeft alle fracties al uitgenodigd om in gesprek te gaan. Na de gesprekken schrijft hij een advies met aanbevelingen voor de vervolgstappen in het formatieproces.
Jan van der Werf, Enkhuizen
Van der Werf stelt een rapport op dat openbaar beschikbaar wordt gemaakt voor de raad. Nadat hij klaar is stelt het CDA Enkhuizen – de grootste partij aldaar – een nieuwe informateur aan om de formatie verder te begeleiden. Van der Werf is een bekend gezicht binnen de partij en binnen de politiek in Enkhuizen.
Leon Arends, Medemblik
Leon Arends is een ondernemer uit Andijk. Al op 20 maart stelt Hart voor Medemblik Arends aan als verkenner. Ze willen dat hij met open vizier op zoek gaat naar verbinding en de lokale aanpak. Arends is al bezig met de gesprekken met de partijen in Medemblik.
Kern8, Opmeer
Kern8 doet dus zelf de verkennende gesprekken. Over die opvallende keuze zegt lijsttrekker Erik Mooij: “Als grootste partij nemen wij de verantwoordelijkheid om dit proces met open vizier, zorgvuldigheid en regie te starten. De inwoners van Opmeer hebben een duidelijke uitspraak gedaan.”
Chantal Minnaert, Drechterland
Chantal Minneart is door het CDA Drechterland aangesteld als verkenner. Minneart is algemeen directeur gemeentesecretaris bij de Gemeente Medemblik. Het CDA laat weten dat ze de uitslag zien als een duidelijk afspiegeling van de wensen van de inwoners, bijvoorbeeld op een thema als Hoogkarspel Zuid.