Het is één van de grote namen uit de geschiedenis van de nog jonge Wieringermeer: A.C. de Graaf. Hij zat bij de eerste mensen die in de nieuwe polder aan de slag gingen, tijdens de oorlog groeide hij uit tot een belangrijke verzetsman. Op 17 april 1945, vlak voor het einde van de oorlog, werd hij op nog maar 42-jarige leeftijd doodgeschoten door twee landwachters. Hij had er toen al een heel leven opzitten. Zijn verhaal wordt nu in een boek gegoten.
Geschiedenis onderzoeker Anita Blijdorp heeft al veel geschreven over de oorlog in de Wieringermeer en omgeving. Haar oom Jan Blijdorp was ook verzetsman en werkte samen met A.C. de Graaf. Op de dag van de executie in ’45 hadden zij elkaar nog gezien om te praten over het verzetswerk. Voor zijn nicht Anita was het nu tijd om het leven van Adrie de Graaf op papier te zetten.
“Ik wilde hem vooral beter leren begrijpen”, zegt Anita Blijdorp. Zij deed veel onderzoek naar de man en haalde veel nieuwe details boven water. Dat onderzoek moet leiden tot een nieuw boek, maar daar is nog wel wat hulp voor nodig. “We zoeken nog sponsors die 2.500 euro bij elkaar kunnen brengen. Dan kan het boek naar de uitgeverij.”
Alleskunner
De Graaf was een veelzijdig man. Hij kwam in 1930 in de polder, bracht eerst het land in kaart, ging later aan de slag op een boerderij en groeide uit tot een belangrijk man. Hij hielp met het opzetten van het verenigingsleven in de Wieringermeer en werd wethouder.
Tekst verder onder de foto.
Daar stopte hij meteen mee toen in 1943 de burgemeester, Gerrit Loggers, net als veel andere bestuurders werd gearresteerd. Zij waren naar Haarlem gelokt en daar door onder arrest gezet. Ze werden door de Duitsers als gijzelaars gebruikt als middel tegen het verzet.
“A.C. de Graaf coördineerde onder andere het onderbrengen van onderduikers in het gebied. Later werd hij laadmeester voor gedropte wapens die van West-Friesland richting de Wieringermeer gingen”, zegt Anita Blijdorp. Het werk was levensgevaarlijk en dat wist De Graaf. “Ik kom een fragment tegen, de bron kan ik niet achterhalen, maar daar zegt hij zelf dat hij niet verwacht het einde van de oorlog te halen.”
Tekst verder onder de foto.
Zijn vrouw deelt die angst en snapt soms niet waarom hij het gevaarlijke werk blijft doen. Als de Duitsers op 17 april de dijk langs het IJsselmeer opblazen en de Wieringermeer onderloopt, zit De Graaf op een schuiladres in Benningbroek. Hij wil terug het gebied in, maar de toegangswegen worden scherp bewaakt. “De mensen waarschuwden hem niet te gaan, maar hij ging toch. Misschien omdat er overal nog wapens lagen die gered moesten worden? Het is niet duidelijk.”
Hij wordt herkend en opgepakt. Samen met andere gevangenen wordt hij op de fiets richting Hoorn gebracht. Twee landwachters horen van hun commandant Willem van der Spek dat De Graaf Hoorn niet hoeft te halen. Ze laten hem verderop een bocht naar rechts maken en schieten hem neer.
Tekst verder onder de foto.
“Door alles wat ik ben tegengekomen is mijn beeld van hem verder ingevuld. Het was geen brave huisvader die zat af te wachten. Hij zocht het avontuur. De diefstal van het bevolkingsregister tijdens oudejaarsnacht 1944 is zo’n voorbeeld. Hij stond vooraan. Ook uit zijn schooltijd blijkt dat hij wel van stoeien en keten hield. Het was een jongen onder jongens”, zegt Blijdorp.
De voorbereidingen voor het boek gaan ondertussen op volle kracht door, nieuwe informatie is nog altijd welkom. Maar de financiering moet nog wel rondkomen. “We hopen half oktober dat alles rond is. Mensen kunnen ook alvast een boek reserveren, dat helpt ook. Maar die laatste 2.500 euro van sponsors hebben we echt nodig.”