De replica van de Halve Maen lag ooit in Hoorn. Een volledig schip, met masten, dek en tuigage. Over de loopplank liep je de geschiedenis in. Kinderen zagen hoe groot een historisch zeilschip was. Toeristen maakten foto’s, inwoners namen het op in hun rondje haven. Het hoorde bij Hoorn zoals de haven zelf.
Het onderhoud bleek te duur.
In erfgoedbeleid telt soms niet de leeftijd, maar de toestand.
Het schip vertrok en kwam na een korte vrijage met Volendam in Enkhuizen te liggen, waar het aan de Dijk in de oude haven te bewonderen was. Zo deelden Hoorn en Enkhuizen één maritiem symbool. Ook daar werd niet blijvend aangemeerd. De Halve Maen kreeg opnieuw een andere ligplaats, buiten West-Friesland.
In Hoorn speelde de vraag wat varend erfgoed mag kosten. De subsidie voor het Centrum Varend Erfgoed werd er onderwerp van debat. Het ging daarbij niet om enorme bedragen, maar toch. Het antwoord was halvering van de subsidie.
Vorige week meldde NH Nieuws dat in Engeland na een storm ineens een oud wrak blootlag op het strand. Hout, spanten, resten van een romp. Mogelijk afkomstig van het Hoornse schip De Faam.
Er bleek belangstelling.
Belangstelling weegt minder dan het bezit van een schip.
Een intact schip bleek financieel niet haalbaar. Een scheepsrest wekt wél interesse.
Een varend schip vraagt onderhoud en keuzes. Het ligt zichtbaar in de haven en herinnert aan wat Hoorn en Enkhuizen waren: handelssteden en zeehavens.
Een wrak ligt stil.
Het vraagt niets. Het hoeft niet geschilderd, getuigd of bemand. Het bestaat vooral als verhaal. Je kunt ernaar kijken zonder verantwoordelijkheid te voelen voor wat het ooit deed of vertegenwoordigde.
Op de Roode Steen staat een figuur uit dezelfde maritieme tijd als het wrak. Daar blijft die betekenis levend. Discussies keren terug, interpretaties verschuiven met de jaren.
Een wrak kan dat niet. Het ligt op afstand, letterlijk en figuurlijk. In Engeland, in zand, in stilte. Het verwijst naar zeevaart zonder de complexiteit ervan mee te brengen. Maritiem erfgoed zonder maritieme last.
Hoorn en Enkhuizen begrijpen zichzelf nog via de zee, maar niet meer via de schepen die er ooit lagen. Havens dragen het verleden, de vloot is verdwenen. De identiteit bleef, de functie veranderde.
Het wrak: er was ooit.
De Halve Maen: er is nog.
Tussen die twee ligt beleid.
Het Britse strand bewaart nu een restant van een schip dat mogelijk uit West-Friesland vertrok. Zo is het maritieme spoor van de regio verdeeld geraakt.
Erfgoed waarderen we — tot het onderhoud vraagt.
En zo blijft alleen het wrak.