Soms merk je het in iets kleins. Een tekst die langzaam wordt gelezen, woord voor woord, zonder dat het echt landt. Een som waar iemand naar blijft kijken, alsof het antwoord er misschien vanzelf uitkomt. Niet omdat iemand niet wil, maar omdat de basis ontbreekt.

Onderwijs is belangrijk. Na de oorlog werd het de sleutel tot vooruitgang. Meer mensen kregen kansen, konden doorleren, hun eigen pad kiezen. Maar ergens onderweg zijn we de funderingswerkzaamheden uit het oog verloren.

We zijn het onderwijs gaan verbreden. Nieuwe vormen, nieuwe ideeën. Minder nadruk op kennis, meer op vaardigheden. Zelfstandig leren, samenwerken, jezelf ontwikkelen.

Altijd beter, altijd anders — en zelden minder.

Steeds weer nieuwe onderwijsministers, nieuwe ideeën, nieuwe regels. Zoveel dat de meester, de juf, de leraar er horendol van werden — en vaak vooral bezig waren het allemaal bij te houden.

Allemaal begrijpelijk.

Toch blijft er iets wringen.

Want onder al die lagen ligt iets eenvoudigs.

Kun je lezen wat er staat? Kun je begrijpen wat je leest? Kun je uitrekenen wat er gevraagd wordt?

Zonder dat fundament wordt alles erboven onzeker.

Dat is niet alleen een gevoel. Recente rapporten laten zien dat de basisvaardigheden verder achteruitgaan.

En ondertussen blijven we vernieuwen.

Nieuwe methodes, nieuwe systemen, nieuwe middelen. Scholen waar alles via een iPad moest. Het leek vooruitgang. Dat lijkt het wel vaker — zeker in het begin van het experiment.

Maar het bleek geen succesverhaal, maar een hype. Een experiment van het moment — en de leerlingen betaalden de prijs.

We behandelen onderwijs soms alsof een generatie leerlingen wel een mislukt experiment kan verdragen.

En dat heeft gevolgen.

Als je in de jaren waarin je de basisbeginselen moet leren — vanaf je zesde tot minimaal je twaalfde — die gebrekkig onderwezen worden, dan wordt het daarna lastig. Dan heb je twee keuzes. Of je gaat het later alsnog inhalen. 

Òf je accepteert dat je mogelijkheden beperkt blijven.

Dat is verlies.

We leven in een complexe samenleving. Grip krijgen begint met taal- en rekenvaardigheid. Dát maakt het verschil. Voor iemand zelf — en voor de samenleving.

Maar vraag het een leraar en je hoort steeds hetzelfde: te weinig tijd voor lezen en rekenen, te veel dat er omheen is gebouwd. 

Misschien is het tijd om weer terug te gaan naar wat werkt. En ook weer eens te luisteren naar ervaring, in plaats van steeds vernieuwen om de vernieuwing.

Minder experiment. Meer bewezen methodes.

Niet alles tegelijk.

Eerst de basis.

Lezen. Schrijven. Rekenen.

Niet als bijzaak.

Maar als ondergrens.