Dirk Scheringa en de pijn van het verlies van 1.400 schilderijen

Wat begon met één enkele tekening van Carel Willink, groeide uit tot een gigantische collectie van 1.400 kunstwerken. Dirk Scheringa leefde tot 2009 zijn kunstdroom, als eigenaar van zijn eigen Scheringa Museum voor Realisme in Spanbroek. Tot de val van de DSB Bank aan alles een einde maakte. In de documentaireserie ‘De droom van Dirk – een Dalí in Spanbroek’ blikt NH terug op de opkomst en ondergang van het museum. 

Op een koude winterdag in februari van dit jaar trekt Dirk Scheringa de rits van zijn jas nog maar eens extra aan. Hij staat samen met zijn vrouw Baukje voor het gebouw dat jarenlang hun tweede huis was. Tot 2009 was hier in Spanbroek hun Scheringa Museum gevestigd. Sinds de pijnlijke sluiting – nu 17 jaar geleden – is het echtpaar er niet meer binnen geweest. Te emotioneel, te pijnlijk.

Nu staan ze er toch, vanwege hun deelname aan de docu-serie ‘De droom van Dirk – een Dalí in Spanbroek’, die de komende vier donderdagen bij NH te zien is. Hierin wordt in vier afleveringen uitgebreid teruggeblikt op het beginjaren, de uitbreidingsplannen, de pijnlijke sluiting en van de brutale kunstroof op het museum. Kunstliefhebber Lisa Croese uit Zwaag sprak hiervoor met onder meer Dirk en Baukje Scherina, kunstenaar Fong-Leng en oud-directeur Emily Ansenk.

Kreten op de muren

Eenmaal binnen in het verlaten gebouw komen de herinneringen al snel boven bij het echtpaar Scheringa. Bijzonder: veel in het gebouw herinnert nog aan de museumjaren. De zalen, tekstbordjes en kreten op de muren, die bezoekers en medewerkers na de gedwongen sluiting in 2009 achterlieten. Het is er allemaal nog. Scheringa legt veel vast met zijn telefoon. Beelden voor de eeuwigheid, want inmiddels is het oude museum gesloopt. 

Tijdens een eerder interview legt hij uit hoe dit museum tot stand kwam. Zijn verzameling kunst begon met een tekening van Carel Willink: De Futurist. De helft van de winst die hij als enige aandeelhouder behaalde met zijn DSB Bank, investeerde Scheringa in het voetbal (AZ), een schaatsploeg én in de kunst. 

In de dan leegstaande voormalige huishoudschool Lidwina ziet hij in de jaren negentig van de vorige eeuw plannen voor een museum. “Ik dacht: ik maak twee zaaltjes, waarin ik wat kunst op kan hangen.”

Schilderijen in de garage

Met de veelbelovende Emily Ansenk trekt hij een dan pas 25-jarige museumdirecteur aan. De kunstcollectie groeit inmiddels gestaag. “We kregen allemaal brieven van mensen: ‘ik heb hier nog een schilderij, is het iets voor jullie?’ Soms stonden schilderijen bij iemand in een garage, maar we bezochten ook veel schilders thuis. De kwaliteit van de kunst werd steeds beter.”

Zo kon het gebeuren dat er ineens een werk van Dalí in het West-Friese Spanbroek hing en het Scheringa Museum voor Realisme 50.000 bezoekers ter jaar trok. Tijd voor nieuwe plannen, want Scheringa is geen stilzitter. Een nieuw museum, ter grootte van een voetbalstadion moet 200.000 bezoekers op jaarbasis naar het naastgelegen Opmeer trekken. 

“Waar anderen afhaken, ga ik nog even door”  

Dirk Scheringa – voormalig eigenaar Scheringa Museum

Hij wordt door veel mensen voor gek verklaard. “Die hebben het dan over grootheidswaanzin, maar dat is onzin. Het heeft te maken met de visie die je hebt. Als je de Elfstedentocht rijdt, begin je rustig en moet je gewoon doorgaan. Als een soort diesel. Dat zit een beetje in je karakter. Waar anderen afhaken, ga ik nog even door.”  

Ook zijn vrouw Baukje, mede-eigenaar van het museum, vindt het te bouwen museum wat aan de grote kant. Maar hem tegenhouden? “Dan mag je wel een bulldozer inschakelen”, lacht ze. 

Sleutel inleveren, geen afscheid

In het nieuwe museum komt uiteindelijk geen schilderij te hangen, want vlak voor de oplevering valt de DSB Bank. Als direct gevolg daarvan wordt het museum in Spanbroek door de curatoren leeggehaald. 

Tijd om afscheid te nemen was er niet. Scheringa: “Ik moest de sleutel inleveren en kon niet eens afscheid nemen van mijn eigen mensen. Dat is gewoon absurd. De schilderijen zijn vervoerd en toen was het museum leeg.” 

Nog altijd voert hij een juridische strijd tegen de overheid. 

Bang voor hartaanval

Het is een plotseling en pijnlijk einde van de kunstdroom van Scheringa, die zijn kunstcollectie van in totaal 1.400 schilderijen nooit meer heeft gezien. 

Ook niet in Museum MORE in het Gelderse Gorssel, dat later een deel van de collectie aankoopt. “Het is te pijnlijk. Ik ben bang om bij wijze van spreken een hartaanval te krijgen. Elk schilderij heeft zijn eigen geschiedenis. Dat is emotioneel lastig, omdat je zo van die schilderijen houdt.” 

‘Onbeschrijflijk mooie periode’

Regelmatig ontmoeten hij en Baukje nog oud-medewerkers, tijdens een reünie. De eerste werd ruim tien jaar na de pijnlijke sluiting gehouden. “Die tijd hadden we allemaal nodig om het verlies van het museum te verwerken. Maar uiteindelijk was het een onbeschrijflijk mooie periode. Iets wat we in 19 jaar tijd hebben opgebouwd. Uniek om te hebben meegemaakt.”