De fatale brand op een bedrijventerrein in Schellinkhout, waar eerder dit jaar een dode viel die daar woonde, laat zien dat illegale bewoning lastig te beteugelen is. Het is overal en tegelijk zelden zichtbaar, zo erkent ook waarnemend burgemeester Dennis Straat van Medemblik. Alleen al in die gemeente kwamen sinds vorig jaar november al 150 meldingen binnen. Straat wil meer bewustwording. “Illegale bewoning is niet alleen op te lossen door te controleren of te handhaven.”
Eind januari ging het in Schellinkhout helemaal fout, toen in één van de verhuurde units brand uitbrak. De 38-jarige Edilene – die illegaal op het terrein verbleef – kwam daarbij om het leven. Later werd bekend dat er nog meer mensen op het terrein woonden. De gemeente had eerder enkele meldingen ontvangen en heeft ook controles uitgevoerd. “Maar we hebben niet kunnen constateren dat de units bewoond werden”, stelde Michiel Pijl, burgemeester van Drechterland.
Medemblik is eind vorig jaar gestart met het registreren van meldingen als het gaat om illegale bewoning in de gemeente. De teller staat sinds november op een kleine 150 meldingen. Waarnemend burgemeester Dennis Straat pleit voor meer bewustwording, bij zowel degene die woningruimte faciliteert als degene die er gebruik van maakt.
Hoe groot is het probleem van illegale bewoning?
Dennis Straat: “Het is duidelijk dat het probleem er is. En de brand in Schellinkhout laat nog maar eens zien dat het flink fout kan gaan. We zien aan de meldingen dat het grotendeels gaat om buitenlandse werknemers, maar zeker niet allemaal. Het gaat ook om mensen die in een kwetsbare situatie verkeren en die tijdelijke huisvesting nodig hebben. In sommige gevallen gaat het bijvoorbeeld om een zoon of dochter.”
U pleit voor bewustwording.
“Veel mensen weten wel dat illegale bewoning niet mag en met name op het gebied van brandveiligheid kan het flink fout gaan. Dan weten wij, maar ook de hulpdiensten niet of er iemand woont. Dan is het zoeken naar een speld in een hooiberg. Het begint met bewustwording bij de eigenaar of degene die er gaat wonen. Er zit een reden achter dat het niet mag: veiligheid. En het kan dus fataal aflopen, zoals in Schellinkhout. Ik snap dat het vaak uit nood geboren wordt, maar dit is niet de oplossing.”
Wat kan een gemeente doen aan illegale bewoning?
“Het probleem is niet alleen op te lossen door te controleren of te handhaven. Ik schrok wel van de aantallen, maar vrees dat het probleem in werkelijkheid nog groter is. We zijn in Medemblik begonnen met een goede registratie. We proberen echt om te kijken hoe het zit, maar dat is niet zo gemakkelijk. Want je mag niet zomaar ergens binnentreden. Dan moet er wel een goede reden zijn. Het kan gebeuren dat je regelmatig ergens controleert, maar niets aantreft.”
“Gelukkig hebben we nu fulltime een handhaver in dienst. Die verricht voornamelijk controles. Maar het gaat verder dan dat, want we controleren ook op zaken als drugscriminaliteit, uitbuiting of mensenhandel. Dit gebeurt soms ook met Poolse tolken en één keer per jaar werken we samen met de Poolse politie. Dan richten we ons op de arbeidsmigranten binnen onze gemeenten, want die staan niet altijd goed geregistreerd.
“Dat we nu een handhaver hebben, is de eerste stap. Maar het heeft ook met capaciteit te maken. Als we er 10 aan het werk hebben, dan weet ik zeker dat we nog meer boven tafel halen. Maar als je iets constateert, moet je daar ook een vervolg aan geven. Daar zit heel veel werk aan vast.”
Wat is de oplossing om illegale bewoning tegen te gaan?
“We hebben overal in het land te maken met woningnood, dat maakt het nog ingewikkelder. Dat en de buitenlandse werknemers zijn twee factoren die het moeilijk maken. Het plaatsen van tijdelijke huisvesting – dus het bouwen van flexwoningen – zou een deel van de oplossing kunnen zijn. Maar dat is natuurlijk niet meteen geregeld. Het probleem is taaier dan we denken. Ik doe mijn best om het voor 100 procent op te lossen, maar ik denk niet dat het lukt. Maar we willen wel een stap zetten.”
Werken de West-Friese gemeenten samen op dit punt?
“We werken sowieso veel samen. Je moet het ook wel met elkaar doen, anders ontstaat er een wegdrukeffect. Als je in de ene gemeente heel streng controleert en in de volgende gemeente niet, dan verschuift het. Dus je moet elkaar vasthouden. Ook om in de aanpak van elkaar te leren.”
Wat moet er over 5 jaar zijn gebeurd?
“Het probleem met illegale bewoning is groter geworden en je bant het niet helemaal uit, vrees ik. Maar we willen wel meer grip op de meldingen krijgen en daar opvolging aan geven. Daar willen we de komende jaren stappen in zetten. Of het aantal handhavers wordt uitgebreid? Dat is een prioriteitsvraag. Daar moet de gemeenteraad over gaan. Daarnaast komen er hopelijk meer betaalbare woningen, zodat er meer en andere opties komen dan illegale bewoning.”